Birgün 24 Saat Mi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
İstanbul’un karmaşasında, günde sayısız insanın yollarını kesiştiren bir şehirde yaşıyoruz. Sokakta, toplu taşımada, iş yerlerinde veya sosyal yaşamda gözlemlediğimiz her an, farklı grupların, cinsiyetlerin ve kimliklerin 24 saatin her bir dakikasını nasıl yaşadığını bize anlatır. Peki, birgün 24 saat mi? Gerçekten herkes için eşit bir zaman dilimi mi? Ya da bu zaman dilimi, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl farklılıklar gösteriyor?
Toplumsal Cinsiyet ve Zamanın Farklı Algılanışı
Bir günün 24 saat olması, fiziksel açıdan kesin bir ölçüt olabilir. Ancak toplumsal cinsiyet bağlamında, zamanın algısı ve bu zamanı kullanma biçimi oldukça farklılık gösterebilir. Kadınlar ve erkekler, toplumsal cinsiyet rollerinin etkisiyle, zamanlarını farklı şekillerde kullanmak zorunda kalıyorlar. Bu, bazen doğrudan aile içindeki rollerden, bazen de iş yerindeki cinsiyet temelli eşitsizliklerden kaynaklanıyor.
Kadınların Zamanı: Çalışma ve Ev İşi Arasında
Toplumsal cinsiyetin, bir kişinin günlük zamanını nasıl şekillendirdiğini düşündüğümüzde, kadınların yaşadığı zamanın daha “kesirli” bir hale geldiğini söylemek yanlış olmaz. Sabah 7’de uyanan bir kadın, işe gitmeden önce ev işlerini yapmaya, çocuklarını okula hazırlamaya çalışırken, aslında bir “zaman kaybı”na uğramaktadır. Kadınlar, ev işlerine ve çocuk bakımına harcadıkları zamanla iş gücüne katılma süreleri arasında sıkışıp kalırlar. Bir yanda çalışma hayatı, diğer yanda ev içi sorumluluklar…
Bir gün 24 saat mi sorusu aslında burada anlam kazanır. Kadınlar için, günlük hayat bazen 24 saat değil, 30 saat gibi hissedilebilir. Üstelik toplumun onlardan beklediği, yalnızca bu ev içi sorumlulukları üstlenmeleri değil; aynı zamanda dışarıda başarılı bir profesyonel olmalarıdır. Bu iki sorumluluk arasında denge kurmak, kadınların yaşamında sürekli bir stres kaynağıdır.
Bir sabah tramvaya binerken, önümdeki kadının çantasını gözden geçirdiğini gördüm. Fakat sadece çanta değil, üzerinde bir kaç çocuk elbisesi ve bazen “bugün hangi yemekleri yapacak?” gibi listelemeler vardı. İçimden düşündüm: Bir kadının gününün 24 saat olabilmesi için bazen 36 saat lazım gibi.
Erkeklerin Zamanı: Geleneksel Rol ve Dışarıdaki Yük
Erkekler de kendi zamanlarını toplumsal normlara göre şekillendiriyorlar. Ancak çoğu erkek, kadınlar gibi ev işleri veya çocuk bakımında bu kadar sorumluluk hissetmiyor. Zamanları genellikle iş yaşamına ve kariyerlerine odaklanmışken, evde geçirilen zaman daha azdır. Bu da bir bakıma onlara, 24 saatin daha fazla verimli şekilde kullanılması için bir alan tanır. Ancak bu, yalnızca erkeklerin deneyimlediği bir ayrıcalık değildir.
Birgün 24 saat mi? sorusunu sorduğumda, erkeklerin zamanını daha çok dışarıda geçirdiğini fark ettim. Erkeklerin zamanları, genellikle daha az “kesilmiştir” ve daha çok “süreklilik” içerir. Oysa kadınların zamanları, özellikle ev işleri ve çocuk bakımı gibi kesintilerle daha çok bölünür.
Çeşitlilik ve Zaman: Farklı Kimliklerin Etkisi
Toplumsal cinsiyetin yanı sıra, bireylerin kimlikleri de zaman algısını etkileyebilir. LGBTQ+ bireylerinin zaman kullanımı, heteronormatif toplumsal yapıdan oldukça farklı olabilir. Örneğin, cinsiyet kimliklerini sorgulayan bireyler, bazen toplumun “normal” olarak kabul ettiği zaman dilimlerinde kendilerini var edemeyebilirler. Kimliklerini topluma kabul ettirmek için daha fazla çaba harcamak zorunda kalabilirler. Bu da, sosyal ve psikolojik açıdan bir tür zaman kaybına yol açabilir.
Bir gün, Taksim’de yürürken, bir grup LGBTİ+ aktivistinin “Eşitlik İçin Zaman” yazılı bir pankart taşıdığını gördüm. İçimdeki insan tarafı, aslında o pankartın ne kadar derin bir anlam taşıdığını düşündü. Zaman, sadece fiziksel bir ölçü değil, bir hak mücadelesi de olabilir. Kimliklerini toplumun kabul ettiği şekilde yaşamak, yalnızca bu kimliklerin sahip olduğu hakları talep etmek, zaman içinde bir mücadele haline gelebilir.
LGBTQ+ bireyleri için zaman, sadece çalışma saati veya evde geçirilen saatlerle sınırlı değildir. Toplumun kabul ettiği cinsiyet kimliklerinin dışındaki bireyler, bazen güvenli bir alanda yaşamak için daha fazla zaman harcamak zorunda kalır. Bu da onların 24 saatini, bir tür “zaman kaybı”na dönüştürebilir.
Sosyal Adalet ve Zaman: Eşitsizliklerin Gölgesinde
Bir gün 24 saat mi sorusu aslında sadece toplumsal cinsiyetle değil, aynı zamanda sosyal adalet bağlamında da ele alınmalıdır. Her birey, aynı saat diliminde aynı yaşam koşullarına sahip değildir. Yoksulluk, eğitim, sağlık hizmetlerine erişim, çevresel faktörler gibi birçok dış etken, insanların zamanı nasıl kullandıklarını etkiler. Örneğin, toplumun daha düşük gelirli kesiminden gelen bireylerin, zamanları genellikle hayatta kalma mücadelesiyle geçer. Çoğu zaman, onların günleri 24 saatle sınırlı kalmaz çünkü yaşam mücadelesi, zamanı “değersiz” kılabilir.
Bir akşam, otobüste yaşlı bir kadının yanında durdum. Kadın oldukça yorgundu. İçimdeki insan tarafı ona yardım etmek istedi ama içimdeki mühendis, “Yardım teklif etmek, onun haklarını ihlal edebilir mi?” diye düşündü. O an düşündüm ki, düşük gelirli bireylerin 24 saati, çoğunlukla bir “hayatta kalma mücadelesi”ne dönüşür. Bu durumda, 24 saatlik bir gün aslında hiçbir zaman yeterli olmayabilir. Yaşadıkları koşullar, onların zamanı nasıl kullanmalarını, nasıl hayatta kalmalarını etkiler.
Birgün 24 Saat Mi? Eşit Zaman İçin Mücadele
Birgün 24 saat mi? Bu sorunun cevabı, sadece fiziksel bir zaman diliminden ibaret değildir. Zaman, toplumsal cinsiyet, kimlik ve sosyal adalet gibi faktörlerle şekillenir. Her birey için zaman, eşit değil; toplumun dayattığı roller, kimlikler ve sosyal sınıflar, her bireyin 24 saatiyle olan ilişkisini farklılaştırır. Kadınların, LGBTQ+ bireylerinin, düşük gelirli kişilerin ve toplumun diğer marjinalleşmiş kesimlerinin zamanı, genellikle daha fazla sıkışmış ve zorlayıcıdır.
Bir gün, belki de gerçekten 24 saat değildir. Ancak her bireyin, bu 24 saatin her dakikasında eşit bir yaşam alanı yaratabilmesi için toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından farkındalık geliştirmek büyük önem taşır. Çünkü, zaman en değerli kaynağımızdır ve bu kaynak herkese eşit dağıtılmalıdır.